برای راه‌اندازی DHCP Server در ویندوز سرور چهار کار لازم است: نصب نقش DHCP Server، مجاز کردن (Authorize) سرور در Active Directory، ساخت یک Scope با محدوده آدرس و در آخر تنظیم گزینه‌های Scope مثل Gateway و DNS. بعد از این، کامپیوترهای شبکه آدرس خودکار می‌گیرند. همه مراحل را هم با رابط گرافیکی و هم با PowerShell می‌توان انجام داد؛ در این راهنما هر دو آمده است.
DHCP به‌طور خودکار آدرس IP، ماسک، Gateway و DNS را به دستگاه‌ها می‌دهد. بدون آن باید برای هر دستگاه آدرس دستی بنویسید. دستورها برای Windows Server 2019، 2022 و 2025 کار می‌کنند. اگر Active Directory ندارید، مجاز کردن در AD لازم نیست و سرور مستقل هم کار می‌کند. برای تنظیم دیگر خدمات ویندوز سرور، مدیریت ویندوز سرور و Active Directory را ببینید.
پیش از راه‌اندازی DHCP
- برای سرور DHCP آدرس ثابت (Static) بگذارید. سروری که خودش آدرس خودکار می‌گیرد نمی‌تواند DHCP بدهد.
- محدوده آدرس شبکه را از قبل مشخص کنید. محاسبه دقیق ماسک و تعداد میزبان‌ها را با ابزار محاسبه ساب نت ببینید.
- در یک شبکه فقط یک DHCP Server برای هر محدوده داشته باشید، مگر اینکه Failover تنظیم کنید. وجود DHCP دوم، مثلاً از مودم یا روتر، باعث دادن آدرس‌های ناهماهنگ می‌شود.
- برای یادداشت: نام سرور و آدرس آن، محدوده Scope، آدرس Gateway، آدرس DNS و نام دامنه.
مرحله اول: نصب نقش DHCP Server
با Server Manager: از Add roles and features، نقش DHCP Server را انتخاب و نصب کنید. با PowerShell در یک پنجره Administrator:
Install-WindowsFeature DHCP -IncludeManagementToolsبعد از نصب، ابزار مدیریت DHCP در Tools موجود می‌شود.
مرحله دوم: Authorize در Active Directory
در دامنه، سرور DHCP باید مجاز شود، وگرنه آدرس نمی‌دهد. این کار را یک عضو گروه Enterprise Admins انجام می‌دهد. با PowerShell (نام و آدرس را عوض کنید):
Add-DhcpServerInDC -DnsName "dhcp01.example.local" -IPAddress 192.168.1.10
Get-DhcpServerInDCدستور دوم فهرست سرورهای مجاز را نشان می‌دهد. در رابط گرافیکی هم با کلیک راست روی نام سرور در کنسول DHCP و گزینه Authorize انجام می‌شود. بعد از نصب، اگر پیام «Complete DHCP configuration» را دیدید، آن را اجرا کنید تا گروه‌های امنیتی DHCP ساخته شوند.
مرحله سوم: ساخت Scope
Scope محدوده آدرس‌هایی است که سرور می‌دهد. مثال برای شبکه 192.168.1.0/24 که آدرس‌های 100 تا 200 را به کلاینت‌ها می‌دهد:
Add-DhcpServerv4Scope -Name "Office-LAN" -StartRange 192.168.1.100 -EndRange 192.168.1.200 -SubnetMask 255.255.255.0 -LeaseDuration 8.00:00:00 -State Activeمقدار LeaseDuration مدت اجاره آدرس است: 8 روز در این مثال. در شبکه‌ای که دستگاه‌ها ثابت‌اند، مدت بیشتر خوب است؛ در شبکه مهمان و وای‌فای که دستگاه‌ها مدام می‌آیند و می‌روند، مدت کوتاه، مثلاً چند ساعت، مناسب‌تر است تا آدرس‌ها پر نشوند. در رابط گرافیکی با کلیک راست روی IPv4 و گزینه New Scope، ویزارد همین مراحل را می‌پرسد.
مرحله چهارم: گزینه‌های Scope
کلاینت‌ها علاوه بر آدرس، باید Gateway و DNS هم بگیرند:
Set-DhcpServerv4OptionValue -ScopeId 192.168.1.0 -Router 192.168.1.1 -DnsServer 192.168.1.10,192.168.1.11 -DnsDomain "example.local"گزینه Router همان Option 003، DnsServer گزینه 006 و DnsDomain گزینه 015 است. در شبکه دامنه‌دار، DNS باید سرور DNS دامنه باشد، نه DNS عمومی؛ وگرنه کامپیوترها دامنه را پیدا نمی‌کنند و عضویت و ورود با مشکل روبه‌رو می‌شود. برای شناخت رکوردهای DNS، انواع رکورد DNS را ببینید.
Exclusion: آدرس‌هایی که نباید داده شوند
سرورها، چاپگرها و تجهیزات شبکه معمولاً آدرس ثابت دارند. بهتر است Scope طوری تعریف شود که آن‌ها را شامل نشود، یا محدوده آن‌ها را از Scope حذف کنید:
Add-DhcpServerv4ExclusionRange -ScopeId 192.168.1.0 -StartRange 192.168.1.100 -EndRange 192.168.1.110این دستور آدرس‌های 100 تا 110 را از توزیع خارج می‌کند. بهتر است در برنامه آدرس‌دهی، یک محدوده برای آدرس‌های ثابت و یک محدوده برای DHCP از ابتدا جدا کنید تا بعداً تداخل پیش نیاید.
Reservation: آدرس ثابت از طریق DHCP
برای دستگاهی که همیشه باید آدرس مشخصی بگیرد، مثلاً چاپگر شبکه، به‌جای تنظیم دستی روی دستگاه، آدرس را بر اساس MAC آن رزرو کنید:
Add-DhcpServerv4Reservation -ScopeId 192.168.1.0 -IPAddress 192.168.1.50 -ClientId "00-11-22-33-44-55" -Name "Printer-1st-floor"مزیت این روش این است که همه آدرس‌ها در یک جا مدیریت می‌شوند و عوض کردن آدرس بدون رفتن سراغ هر دستگاه انجام می‌شود. آدرس رزرو باید داخل محدوده Scope باشد.
DHCP در شبکه با چند VLAN
کلاینت‌ها برای پیدا کردن DHCP Server از Broadcast استفاده می‌کنند و Broadcast از مرز VLAN رد نمی‌شود. اگر سرور DHCP در یک VLAN است و کلاینت‌ها در VLANهای دیگر، باید روی روتر یا سوئیچ لایه ۳ هر VLAN، DHCP Relay فعال شود. در سیسکو دستور آن روی اینترفیس VLAN:
interface vlan 20
ip helper-address 192.168.1.10برای هر VLAN یک Scope جدا با زیرشبکه همان VLAN روی سرور DHCP بسازید. روش ساخت VLAN و مسیریابی بین آن‌ها در آموزش VLAN در سیسکو آمده است.
بررسی و پایش
Get-DhcpServerv4Scope
Get-DhcpServerv4Lease -ScopeId 192.168.1.0
Get-DhcpServerv4ScopeStatistics -ScopeId 192.168.1.0دستور اول Scopeها، دوم آدرس‌های اجاره‌شده و سوم درصد استفاده را نشان می‌دهد. اگر درصد استفاده نزدیک ۱۰۰ است، Scope دارد پر می‌شود و کلاینت‌های جدید آدرس نمی‌گیرند. لاگ DHCP در مسیر C:\Windows\System32\dhcp ذخیره می‌شود. در کلاینت ویندوز برای تمدید آدرس:
ipconfig /release
ipconfig /renewبکاپ و Failover
بکاپ پایگاه داده DHCP را با دستور زیر بگیرید و در یک مسیر امن نگه دارید:
Backup-DhcpServer -Path "D:\Backup\DHCP"برای دسترس‌پذیری بالا، ویندوز سرور قابلیت DHCP Failover دارد که دو سرور را با هم هماهنگ می‌کند تا با خرابی یکی، دیگری ادامه دهد. این قابلیت بدون نیاز به خوشه کار می‌کند و برای شبکه‌های سازمانی که قطع DHCP برایشان گران است، توصیه می‌شود. راه‌اندازی آن با کنسول DHCP و گزینه Configure Failover انجام می‌شود.
خطاهای رایج
| نشانه | علت و راه حل |
|---|---|
| کلاینت آدرس 169.254 می‌گیرد | DHCP جواب نمی‌دهد؛ مجاز بودن سرور، فعال بودن Scope و مسیر شبکه را بررسی کنید |
| سرور DHCP در کنسول با فلش قرمز است | Authorize نشده یا Scope فعال نیست |
| کلاینت‌ها از VLAN دیگر آدرس نمی‌گیرند | DHCP Relay روی روتر تنظیم نشده |
| دو آدرس یکسان در شبکه | آدرس ثابت دستی داخل محدوده DHCP است؛ Exclusion یا Reservation استفاده کنید |
| کلاینت آدرس غلط از دستگاه دیگری می‌گیرد | DHCP دوم، مثلاً مودم یا روتر، روشن است؛ آن را خاموش کنید |
| آدرس‌ها تمام می‌شوند | مدت اجاره زیاد یا محدوده کوچک است؛ Scope را بزرگ‌تر کنید یا Lease را کوتاه کنید |
سوالات متداول
راه‌اندازی DHCP را روی کنترلر دامنه انجام دهیم؟
ممکن است و در شبکه‌های کوچک رایج است، ولی بهتر است نقش‌ها را در سازمان‌های بزرگ‌تر جدا کنید. اگر روی کنترلر دامنه نصب می‌کنید، دسترسی و بکاپ آن را جدی بگیرید.
چند DHCP Server را می‌شود هم‌زمان داشت؟
برای یک محدوده، دو سرور مستقل نباید آدرس بدهند. برای دسترس‌پذیری بالا، از DHCP Failover در ویندوز سرور استفاده کنید که دو سرور را هماهنگ می‌کند.
مدت اجاره (Lease) چقدر باشد؟
برای شبکه ثابت اداری چند روز و برای شبکه مهمان یا وای‌فای چند ساعت مناسب است. هرچه دستگاه‌ها بیشتر می‌آیند و می‌روند، اجاره کوتاه‌تر باید باشد.
آیا برای چاپگر و سرور باید Reservation بگذارم؟
برای دستگاه‌هایی که باید آدرس ثابت داشته باشند، Reservation یا آدرس ثابت دستی هر دو جواب می‌دهند. Reservation مدیریت مرکزی را ساده‌تر می‌کند و در صورت تغییر شبکه نیازی به رفتن سراغ هر دستگاه نیست.
