پشتیبانی و مدیریت سرور

راهنمای مدیریت سرور و قرارداد پشتیبانی ماهانه

مدیریت سرور برای کسب‌وکاری که سایت، فروشگاه، نرم‌افزار مالی یا ایمیل سازمانی‌اش روی یک یا چند سرور اجرا می‌شود، کاری ماهانه و تکرارشونده است. بخش بزرگی از قطعی‌های این سرورها ناگهانی نیست: دیسکی که آرام پر شده، وصله‌ای که ماه‌ها نصب نشده یا بکاپی که از چند هفته پیش شکست خورده و کسی خبر ندارد. قرارداد پشتیبانی سرور مسئول این کارها را مشخص می‌کند و آن‌ها را در یک چک‌لیست ثابت می‌گذارد. نکته‌های زیر به مدیری کمک می‌کند که می‌خواهد بین پشتیبانی موردی و قرارداد ماهانه انتخاب کند یا قرارداد فعلی‌اش را بسنجد.

مدیریت سرور ماهانه در عمل شامل چه کارهایی است؟

کار با پایش شروع می‌شود. ابزاری مانند Zabbix یا Prometheus مصرف CPU، حافظه، فضای دیسک و inode را ثبت می‌کند و وقتی مصرف از حد تعیین‌شده بگذرد یا وب‌سرور، دیتابیس و ایمیل از دسترس خارج شوند، هشدار می‌فرستد. روند مصرف بیشتر از عدد لحظه‌ای به کار می‌آید، چون دیسکی که هر هفته کمی پرتر می‌شود زمان ارتقا را از مدت‌ها قبل نشان می‌دهد. وصله‌های سیستم‌عامل با apt، dnf یا Windows Update در زمان توافق‌شده نصب می‌شوند، چون بعضی از آن‌ها ری‌استارت سرویس یا ری‌بوت سرور لازم دارند.

کنترل بکاپ دو مرحله دارد. اول بررسی می‌شود که Jobهای بکاپ با موفقیت اجرا شده‌اند و فضای مقصد پر نشده است. بعد، هر چند وقت یک بار یک فایل یا دیتابیس روی محیط جدا بازیابی می‌شود، چون فقط همین آزمایش نشان می‌دهد نسخه بکاپ سالم و کامل است. در بازبینی امنیتی، پورت‌های باز و قوانین فایروال مرور می‌شوند، کاربرانی که دیگر لازم نیستند حذف می‌شوند و لاگ ورودهای ناموفق SSH یا RDP خوانده می‌شود. این کارها همراه با اختلال‌های دوره و علت هر کدام در گزارش ماهانه ثبت می‌شوند.

پشتیبانی موردی یا قرارداد ماهانه؟

پشتیبانی موردی برای کاری مناسب است که شروع و پایان مشخص دارد، مثل نصب یک سرویس، انتقال سایت یا رفع یک خطای معین. کارشناس موردی هر بار سرور را از ابتدا می‌شناسد و بعد از رفع مشکل، مسئولیتی برای وصله بعدی یا بکاپ ماه آینده ندارد. اگر فقط یک سرور آزمایشی دارید یا سایتی که چند ساعت قطعی‌اش آسیب جدی نمی‌زند، این مدل هزینه کمتری دارد.

قرارداد ماهانه وقتی منطقی است که توقف سرور مستقیم به فروش یا کار کارکنان آسیب می‌زند، یا چند سرور با کنترل‌پنل و مجازی‌ساز دارید که هر کدام به‌روزرسانی جداگانه می‌خواهد. در این مدل کارشناس سرویس‌ها، پورت‌ها و cron jobها را از قبل می‌شناسد و هنگام اختلال، وقت کمتری صرف پیدا کردن مسیر می‌شود. جزئیات نگهداری سرورهای لینوکسی در مدیریت سرور لینوکس آمده است. اگر شبکه، مجازی‌سازی و بکاپ کل سازمان هم باید در یک برنامه پایش شود، مدیریت زیرساخت IT گزینه مناسب‌تری است.

شروع قرارداد: تحویل دسترسی و مستندسازی

ماه اول قرارداد صرف شناخت سرور می‌شود. دسترسی root یا Administrator به‌صورت امن تحویل گرفته می‌شود و اگر سرور نزد شرکت دیگری است، دسترسی به کنسول یا پنل ارائه‌دهنده هم لازم است تا با قطع SSH یا RDP راه دیگری به سرور بماند. سپس فهرست سرویس‌ها، پورت‌ها، کاربران، بکاپ‌ها و cron jobها ثبت می‌شود. همین مستند مبنای کار ماه‌های بعد است و اگر روزی بخواهید مدیریت سرور را به تیم خودتان برگردانید، نقطه شروع مشخصی دارید.

بعد از مستندسازی، کارهای عقب‌افتاده انجام می‌شوند: وصله‌های معوق نصب می‌شوند، بکاپ ناقص اصلاح می‌شود و پایش و هشدارها راه می‌افتند. کارهایی که ریسک قطعی دارند با هماهنگی شما و در زمان کم‌ترافیک اجرا می‌شوند. اگر در این مرحله نشانه نفوذ یا بدافزار دیده شود، سرور پیش از ادامه نگهداری باید در خدمت رفع هک و مالور پاک‌سازی شود.

اشتباه‌های رایج در نگهداری سرور

• نگهداری تنها نسخه بکاپ روی دیسک همان سرور، که با خرابی دیسک یا نفوذ همراه داده‌ها از دست می‌رود
• عقب انداختن وصله‌ها و ماندن روی نسخه‌های پایان‌عمر مانند CentOS 7 که دیگر وصله امنیتی نمی‌گیرند
• ری‌استارت سرویس بدون خواندن لاگ، که علت خطا را تا دفعه بعد پنهان می‌کند
• رمزها و دسترسی‌هایی که فقط یک نفر از آن‌ها خبر دارد

در سرور اختصاصی، سلامت دیسک‌ها و آرایه RAID هم جزو چک‌لیست است. کارت مدیریت سخت‌افزار مانند iLO یا iDRAC خرابی دیسک، فن یا منبع تغذیه را گزارش می‌کند، حتی وقتی سیستم‌عامل هنوز خطایی نشان نمی‌دهد. بازبینی امنیتی ماهانه تغییرات تازه را پیدا می‌کند. سروری که هیچ‌وقت امن‌سازی نشده، اول به اجرای چک‌لیست کامل در امن‌سازی سرور نیاز دارد و بهتر است این کار پیش از شروع نگهداری ماهانه انجام شود.

هزینه مدیریت سرور به چه بستگی دارد؟

تعداد سرورها و نوع سیستم‌عامل پایه برآورد هستند. سروری که cPanel، DirectAdmin یا Plesk دارد، یا میزبان ماشین‌های مجازی روی Proxmox، ESXi یا OpenStack است، کارهای بیشتری در چک‌لیست ماهانه دارد. تعداد سرویس‌های اصلی مثل وب‌سرور، دیتابیس و ایمیل و بازه مجاز برای به‌روزرسانی هم روی زمان کار اثر می‌گذارند. سروری که مستندات ندارد یا وصله‌های چندساله روی آن مانده، در ماه اول کار بیشتری می‌خواهد. قیمت هر بسته پس از بررسی اولیه رایگان و روشن شدن همین موارد اعلام می‌شود.

رمز root، Administrator یا کنترل‌پنل را در پیام اولیه تلگرام نفرستید. برای بررسی اولیه، نوع و تعداد سرورها و مشکل اصلی کافی است و روش امن تحویل دسترسی بعد از مشاوره هماهنگ می‌شود.