Windows Server Backup ابزار پشتیبان‌گیری داخلی ویندوز سرور است. با نصب آن از Server Manager (Add Roles and Features > Features > Windows Server Backup) می‌توانید از کل سرور، وضعیت سیستم، پارتیشن‌ها یا پوشه‌های مشخص بکاپ بگیرید، بکاپ را روی دیسک جدا یا پوشه شبکه ذخیره کنید و برای اجرا در ساعت مشخص زمان‌بندی کنید. برای سرور کوچک و متوسطی که هنوز نرم‌افزار بکاپ ندارد، شروع کم‌هزینه و کاملاً کاربردی است.
بکاپ فقط وقتی ارزش دارد که بازیابی آن را آزمایش کرده باشید. این راهنما هم ساخت بکاپ را پوشش می‌دهد و هم بازیابی و راستی‌آزمایی را. اگر برنامه کلی‌تری برای بازیابی پس از فاجعه می‌خواهید، بکاپ و بازیابی بحران را ببینید.
چه چیزهایی را می‌توان بکاپ گرفت؟
| نوع بکاپ | کاربرد |
|---|---|
| Full server | همه حجم‌ها، وضعیت سیستم و ریکاوری کامل (Bare Metal Recovery) |
| System state | رجیستری، Active Directory (در کنترلر دامنه)، SYSVOL، گواهی‌ها و تنظیمات سیستم |
| Volume | یک یا چند پارتیشن |
| Folder / File | پوشه یا فایل مشخص |
| Application | برنامه‌هایی که از VSS پشتیبانی می‌کنند (مثل SQL Server یا Hyper-V) |
برای کنترلر دامنه، بکاپ System State ضروری است. توضیح نقش دامنه در Active Directory در ویندوز سرور آمده است.
قاعده 3-2-1
بکاپ روی همان دیسک یا همان سرور در برابر خرابی سخت‌افزار، حذف اشتباهی یا باج‌افزار کافی نیست. قاعده رایج 3-2-1 یعنی سه نسخه از داده، روی دو نوع رسانه، و یک نسخه خارج از محل. حداقل: بکاپ روی دیسک جدا و یک نسخه روی دستگاه یا سایت دیگر. نسخه‌ای که همیشه به سرور وصل است ممکن است همراه آن رمزگذاری یا حذف شود؛ حداقل یک نسخه باید آفلاین یا غیرقابل تغییر باشد.
مرحله اول: نصب Windows Server Backup
از PowerShell با دسترسی مدیر:
Install-WindowsFeature Windows-Server-Backup
Get-WindowsFeature Windows-Server-Backupیا از Server Manager. بعد، کنسول Windows Server Backup را از منوی Tools باز کنید. دستور wbadmin هم از خط فرمان در دسترس است.
مرحله دوم: انتخاب مقصد
مقصد بکاپ می‌تواند باشد:
- دیسک اختصاصی: بهترین حالت. ابزار دیسک را فرمت می‌کند و فقط برای بکاپ به کار می‌برد، پس دیسک خالی و جدا بدهید.
- حجم محلی: ممکن است در بکاپ خودش را شامل نشود، ولی هنوز روی همان دیسک است.
- پوشه شبکه (Shared folder): مثل
\\backup-server\winbackup. هر بار فقط آخرین بکاپ نگه داشته می‌شود و نسخه قبلی بازنویسی می‌شود، پس برای نگه داشتن چند نسخه، دیسک اختصاصی مناسب‌تر است.
حجم مقصد را بر اساس اندازه داده، تعداد نسخه‌ای که می‌خواهید نگه دارید و رشد داده برآورد کنید. حداقل 1.5 تا 2 برابر داده برای چند نسخه پیشنهاد می‌شود، ولی عدد دقیق به نوع داده بستگی دارد.
مرحله سوم: زمان‌بندی بکاپ
از کنسول: Backup Schedule در پنل Actions. مراحل ویزارد:
- انتخاب Full server (توصیه‌شده) یا Custom.
- زمان: مثلاً یک بار در روز در ساعت کم‌بار شب.
- نوع مقصد و انتخاب دیسک یا پوشه.
- تأیید و پایان.
با خط فرمان:
wbadmin enable backup -addtarget:{شناسه-دیسک} -schedule:02:00 -include:C:,D: -allCritical -quietشناسه دیسک را با wbadmin get disks می‌گیرید. گزینه -allCritical همه حجم‌های لازم برای بازیابی سیستم را شامل می‌کند. برای بکاپ یک‌باره:
wbadmin start backup -backupTarget:E: -include:C: -allCritical -quietآدرس‌ها و حرف درایوها نمونه‌اند.
مرحله چهارم: بکاپ System State
wbadmin start systemstatebackup -backupTarget:E: -quietبرای کنترلر دامنه، این کار را منظم و خارج از بازه شلوغ انجام دهید. پیش از هر تغییر مهم (مثل ارتقا یا تغییر Group Policy) یک بکاپ دستی بگیرید. ساختار سیاست‌ها در مدیریت ویندوز سرور توضیح داده شده است.
مرحله پنجم: بررسی نتیجه
بعد از هر بکاپ، موفقیت آن را ببینید:
wbadmin get versions
Get-WBSummary
Get-WBJob -Previous 1در Event Viewer، لاگ Microsoft-Windows-Backup موفقیت یا خطا را ثبت می‌کند. بکاپی که ماه‌ها بی‌صدا شکست خورده باشد، رایج‌ترین ماجرای بکاپ است. هشدار شکست را (ایمیل یا تسک زمان‌بندی‌شده) فعال کنید، یا بکاپ را در سیستم پایش ببینید. ابزار بررسی وضعیت بکاپ کمک می‌کند ببینید بکاپ‌ها به‌روز هستند یا نه.
بازیابی فایل و پوشه
از کنسول: Recover در پنل Actions، انتخاب سرور، تاریخ بکاپ، نوع بازیابی (Files and folders) و مقصد. می‌توانید به محل اصلی یا مسیر دیگر بازیابی کنید. بازیابی در مسیر دیگر ایمن‌تر است، چون فایل‌های موجود را بازنویسی نمی‌کند.
از خط فرمان:
wbadmin get versions
wbadmin start recovery -version:10/05/2026-02:00 -itemType:File -items:D:\Data -recoveryTarget:E:\Restore -recursiveمقدار version را از خروجی wbadmin get versions بردارید.
بازیابی کامل سرور (Bare Metal)
وقتی سرور کاملاً از کار افتاده یا دیسک عوض شده:
- سرور را با رسانه نصب ویندوز سرور (USB یا ISO) بوت کنید.
- Repair your computer را انتخاب کنید.
- Troubleshoot > System Image Recovery.
- بکاپ را از دیسک یا مسیر شبکه انتخاب و بازیابی کنید.
دیسک‌های جدید باید حداقل به اندازه دیسک‌های قبلی باشند. این روش را حتماً روی یک ماشین آزمایشی تمرین کنید؛ روز خرابی، وقت یادگیری نیست.
آزمایش بازیابی
حداقل هر چند ماه یک بار، بکاپ را به یک ماشین مجازی آزمایشی بازیابی کنید یا چند فایل را بازیابی کنید و سالم بودن آن‌ها را بررسی کنید. اگر بازیابی آزمایش نشده باشد، مطمئن نیستید بکاپ واقعاً کار می‌کند.
محدودیت‌ها
- ابزار برای سازمان‌های کوچک و متوسط مناسب است، ولی بکاپ افزایشی (Incremental) به معنای کلاسیک ندارد؛ از VSS و بلوک‌های تغییر‌کرده استفاده می‌کند.
- امکان مدیریت متمرکز چندین سرور و گزارش‌دهی پیشرفته ندارد؛ برای زیرساخت بزرگ، راهکار تخصصی لازم است.
- بکاپ روی پوشه شبکه فقط یک نسخه نگه می‌دارد.
- برای ماشین‌های مجازی Hyper-V و SQL Server بهتر است بکاپ آگاه از برنامه (Application-aware) را فعال کنید.
خطاهای رایج
| نشانه | علت و راه حل |
|---|---|
| بکاپ با خطای VSS شکست می‌خورد | سرویس Volume Shadow Copy یا یک Writer خراب است؛ vssadmin list writers را ببینید |
| فضای مقصد پر شده | نسخه‌های قدیمی را حذف کنید یا فضا اضافه کنید: wbadmin delete backup -keepVersions:7 |
| دیسک مقصد دیده نمی‌شود | دیسک باید Offline یا بدون پارتیشن باشد و ابزار فرمتش کند |
| بکاپ شبکه کند است | پهنای باند یا مسیر شبکه؛ زمان را به ساعت کم‌بار ببرید |
| بازیابی دیسک کوچک‌تر نمی‌شود | دیسک جدید باید هم‌اندازه یا بزرگ‌تر باشد |
| بکاپ زمان‌بندی‌شده اجرا نمی‌شود | حساب اجرا یا سرویس Task Scheduler را بررسی کنید |
سوالات متداول
فرق System State و Full Server چیست؟
System State فقط اجزای سیستم (رجیستری، AD، SYSVOL) را در بر می‌گیرد. Full Server همه حجم‌ها را شامل می‌شود و برای بازیابی کامل سرور لازم است.
هر چند وقت یک بار بکاپ بگیرم؟
به اینکه چقدر داده از دست دادن برایتان قابل تحمل است بستگی دارد. اگر حداکثر یک روز از دست رفتن پذیرفتنی است، بکاپ روزانه کافی است.
آیا بکاپ روی دیسک USB خوب است؟
برای سازمان کوچک و به‌عنوان نسخه جدا قابل قبول است، به شرط اینکه دیسک اختصاصی باشد و نسخه خارج از محل هم داشته باشید.
آیا Windows Server Backup از Hyper-V پشتیبانی می‌کند؟
بله، ولی باید با گزینه مناسب و VSS درست تنظیم شود. بازیابی را روی میزبان آزمایشی تست کنید.
