در این آموزش Ansible با ابزاری متنباز آشنا میشوید که تنظیمات و کارهای تکراری چند سرور را مدیریت میکند. بدون نصب برنامه روی سرورهای مقصد و فقط از طریق SSH کار میکند: فهرست سرورها را در یک فایل Inventory مینویسید، کارها را در فایل YAML به نام Playbook تعریف میکنید و با یک دستور روی همه سرورها اجرا میکنید. راهاندازی آن چند دقیقه طول میکشد و اولین Playbook را میتوان همان روز نوشت.
مزیت اصلی Ansible تکرارپذیری است. کاری که دستی روی ده سرور انجام میدهید، با Playbook روی هر ده یکسان اجرا میشود و اگر دوباره اجرایش کنید، فقط تفاوتها را اعمال میکند، به این ویژگی idempotent میگویند.
مفاهیم پایه در آموزش Ansible
| مفهوم | معنی |
|---|---|
| Control node | ماشینی که Ansible روی آن نصب است و از آن اجرا میکنید |
| Managed node | سرورهایی که مدیریت میشوند؛ فقط به SSH و Python نیاز دارند |
| Inventory | فهرست سرورها و گروهبندی آنها |
| Module | واحد کار، مثل نصب بسته، کپی فایل یا مدیریت سرویس |
| Task | یک بار استفاده از ماژول با پارامترهای مشخص |
| Playbook | فایل YAML شامل چند Task که روی چند سرور اجرا میشود |
| Role | بستهای مرتب از Taskها و فایلها که میتوان در پروژهها دوباره به کار برد |
مرحله اول: نصب Ansible
Ansible را روی کامپیوتر یا سرور مدیریتی نصب کنید و روی سرورهای مقصد چیزی نصب نکنید. روی Ubuntu:
sudo apt update
sudo apt install ansible
ansible --versionمخزن Ubuntu نسخه پایدار توزیع را نصب میکند. برای نسخه جدیدتر میتوان از pipx یا مخزن رسمی استفاده کرد، ولی برای شروع کافی است.
مرحله دوم: دسترسی SSH به سرورها
Ansible از SSH استفاده میکند، پس ورود بدون رمز با کلید کار را ساده میکند. اگر کلید ندارید، ساخت و نصب آن در آموزش SSH Key آمده است. بعد از نصب کلید روی سرورها، مطمئن شوید بدون رمز وارد میشوید.
مرحله سوم: ساخت Inventory
یک پوشه پروژه بسازید و فایل inventory.ini را در آن بنویسید:
[web]
web1 ansible_host=203.0.113.11
web2 ansible_host=203.0.113.12
[db]
db1 ansible_host=203.0.113.20
[all:vars]
ansible_user=deploy
ansible_python_interpreter=/usr/bin/python3آدرسها و نام کاربر نمونهاند. گروهبندی به شما اجازه میدهد Playbook را فقط روی بعضی سرورها اجرا کنید. برای اینکه اتصال کار میکند یا نه:
ansible all -i inventory.ini -m pingجواب pong با رنگ سبز یعنی Ansible میتواند به سرور وصل شود و Python را پیدا کند.
مرحله چهارم: دستور تکی (Ad-hoc)
برای کارهای سریع و یکباره بدون نوشتن Playbook:
ansible web -i inventory.ini -m apt -a "name=htop state=present update_cache=yes" --become
ansible all -i inventory.ini -m command -a "uptime"
ansible web -i inventory.ini -m service -a "name=nginx state=restarted" --becomeگزینه --become یعنی کار با دسترسی sudo اجرا شود. دستورهای تکی برای بررسی سریع خوباند ولی ثبت نمیشوند و تکرارپذیر نیستند؛ کارهای ماندگار را در Playbook بنویسید.
مرحله پنجم: اولین Playbook
فایل site.yml را بسازید. این Playbook روی گروه web، Nginx را نصب و روشن و یک صفحه ساده میگذارد:
---
- name: Configure web servers
hosts: web
become: true
tasks:
- name: Install nginx
ansible.builtin.apt:
name: nginx
state: present
update_cache: true
- name: Deploy index page
ansible.builtin.copy:
content: "<h1>Managed by Ansible</h1>\n"
dest: /var/www/html/index.html
mode: "0644"
- name: Ensure nginx is running and enabled
ansible.builtin.service:
name: nginx
state: started
enabled: trueاجرا:
ansible-playbook -i inventory.ini site.ymlخروجی برای هر Task وضعیت ok، changed یا failed را نشان میدهد. اگر بار دوم اجرا کنید و چیزی عوض نشده باشد، همه Taskها ok میشوند و changed صفر است. این همان تکرارپذیری است.
حالت آزمایشی پیش از اجرا
پیش از اعمال تغییر روی سرور واقعی، حالت check نشان میدهد چه چیزی عوض میشود، بدون اینکه تغییری بدهد، و حالت diff تفاوت فایلها را نشان میدهد:
ansible-playbook -i inventory.ini site.yml --check --diffهمه ماژولها حالت check را کامل پشتیبانی نمیکنند، ولی برای تغییرات رایج راهنمای خوبی است. اول روی یک سرور آزمایشی یا یک گروه کوچک اجرا کنید: --limit web1.
متغیرها و Template
برای فایلهایی که بین سرورها کمی فرق دارند، از Template با زبان Jinja2 استفاده میشود. متغیرها در Playbook یا در پوشه group_vars تعریف میشوند:
- name: Deploy nginx site config
ansible.builtin.template:
src: site.conf.j2
dest: /etc/nginx/conf.d/site.conf
notify: Reload nginx
handlers:
- name: Reload nginx
ansible.builtin.service:
name: nginx
state: reloadedبخش handlers فقط وقتی اجرا میشود که Task مربوطه چیزی را عوض کرده باشد. در این مثال، Nginx فقط وقتی reload میشود که فایل کانفیگ واقعاً تغییر کند.
رمزها و اطلاعات حساس
رمز و توکن را در فایلهای متنی ساده نگذارید. Ansible Vault فایلهای متغیر را رمزگذاری میکند:
ansible-vault create group_vars/all/vault.yml
ansible-playbook -i inventory.ini site.yml --ask-vault-passفایل رمزگذاریشده را میتوان در مخزن Git نگه داشت و رمز Vault جدا بماند. پوشه پروژه را هم در Git نگه دارید تا تاریخچه تغییرات زیرساخت قابل بازگشت باشد.
نکتههای عملی برای شروع آموزش Ansible
- از ماژولهای اختصاصی (apt، service، copy، user) بهجای ماژول shell و command استفاده کنید، چون idempotentاند.
- نام Taskها را واضح بنویسید؛ همان خروجی اجرا را میخوانید.
- با یک Playbook کوچک شروع کنید، مثلاً ساخت کاربر، نصب بستههای پایه و تنظیم SSH، و بعد به Role تقسیمش کنید.
- بکاپ و بازیابی سرور را جدا و مستقل از Ansible در نظر بگیرید؛ Ansible فقط تنظیمات را بازمیسازد و دادهها را برنمیگرداند.
برای تنظیمات امنیتی پایهای که میشود با Playbook یکدست کرد، چک لیست امنیت سرور لینوکس نقطه شروع خوبی است.
خطاهای رایج
| نشانه | علت و راه حل |
|---|---|
UNREACHABLE! ... Permission denied (publickey) | کلید SSH نصب نیست یا کاربر اشتباه است |
Missing sudo password | کاربر sudo بدون رمز ندارد؛ --ask-become-pass بزنید یا sudoers را تنظیم کنید |
/usr/bin/python: not found | Python روی سرور مقصد نیست یا ansible_python_interpreter اشتباه است |
| YAML خطای نگارشی میدهد | برای تورفتگی از فاصله استفاده کنید؛ Tab خطا میدهد |
| Task همیشه changed است | از ماژول shell استفاده شده؛ ماژول اختصاصی یا changed_when بگذارید |
سوالات متداول
Ansible با Terraform چه فرقی دارد؟
Terraform بیشتر برای ساخت زیرساخت (سرور، شبکه، ابر) است و Ansible برای تنظیم آنچه روی سرور اجرا میشود. در عمل با هم استفاده میشوند.
آیا Ansible روی ویندوز کار میکند؟
سرورهای ویندوز را با WinRM یا SSH میتوان مدیریت کرد، ولی control node باید لینوکس یا مک (یا WSL) باشد.
برای چند سرور ارزش دارد؟
از حدود سه چهار سرور به بالا یا وقتی سرورها باید یکدست باشند. برای یک سرور تنها معمولاً نوشتن Playbook هزینه بیشتری دارد.
Role چیست و کی لازم میشود؟
Role یک ساختار پوشهای برای دستهبندی Taskها، Templateها و متغیرهاست. وقتی Playbookها بزرگ شدند یا خواستید تنظیمی را در چند پروژه به کار ببرید، به Role تقسیمش کنید.





