دستور tar در لینوکس: فشرده سازی و بازیابی

دستور tar در لینوکس چند فایل و پوشه را در یک آرشیو جمع می‌کند و با گزینه‌های فشرده‌سازی (gzip، bzip2، xz) حجم آن را کم می‌کند. دو دستور اصلی را حفظ کنید: ساخت آرشیو فشرده با tar -czvf backup.tar.gz /مسیر و بازکردن آن با tar -xzvf backup.tar.gz. برای بازکردن در پوشه‌ای دیگر -C /مقصد اضافه می‌کنید و برای فقط دیدن محتوا، -tzvf را می‌زنید.

tar ابزار پایه بکاپ‌گیری و انتقال پوشه‌ها در لینوکس است. برای بکاپ حرفه‌ای با نسخه‌های روزانه، علاوه بر آن به rsync و زمان‌بندی نیاز دارید؛ برنامه کلی را در بکاپ و بازیابی بحران ببینید. پیش‌نیاز بسیاری از کارها هم دانستن دسترسی فایل است که در مدیریت دسترسی در لینوکس آمده است.

گزینه‌های اصلی tar

گزینهمعنی
-cساخت آرشیو (create)
-xبازکردن آرشیو (extract)
-tفهرست محتوا (list)
-f فایلنام فایل آرشیو (حتماً بعد از گزینه‌ها و آخر آن‌ها)
-vنمایش جزئیات (verbose)
-zفشرده‌سازی با gzip (.tar.gz)
-jفشرده‌سازی با bzip2 (.tar.bz2)
-Jفشرده‌سازی با xz (.tar.xz)
-C مسیرتغییر پوشه قبل از عمل
-pحفظ دسترسی‌ها
--excludeکنار گذاشتن الگو

نکته: -f باید آخرین گزینه در دسته کوتاه باشد، چون بعد از آن نام فایل می‌آید. tar -czvf backup.tar.gz درست و tar -cfzv backup.tar.gz اشتباه است.

دستور tar در لینوکس: ساخت آرشیو فشرده

tar -czvf site-backup.tar.gz /var/www/example.com
tar -cJvf site-backup.tar.xz /var/www/example.com
tar -czvf config-backup.tar.gz /etc/nginx /etc/php

نتیجه در پوشه فعلی ساخته می‌شود. فشرده‌سازی xz نسبت بهتر ولی کندتر از gzip دارد. gzip برای سرعت و سازگاری گزینه معمول است. در پیام tar: Removing leading '/' from member names اشکالی نیست؛ tar اسلش ابتدایی را برمی‌دارد تا هنگام بازکردن، فایل‌ها روی مسیر مطلق سیستم ننویسند. اگر مسیر نسبی بخواهید، -C را به کار ببرید:

tar -czvf site.tar.gz -C /var/www example.com

با این روش، داخل آرشیو فقط example.com/... است.

دستور tar در لینوکس: دیدن محتوا و بازکردن

tar -tzvf site-backup.tar.gz | head
tar -xzvf site-backup.tar.gz
tar -xzvf site-backup.tar.gz -C /tmp/restore
tar -xzvf site-backup.tar.gz path/inside/file.txt

پیش از بازکردن آرشیو ناشناس، همیشه با -t ببینید چه چیزی داخل آن است. آرشیوی که از منبع نامطمئن آمده ممکن است مسیرهای خطرناک (مثل ../) یا فایل‌های بسیار زیاد داشته باشد. بازکردن را در یک پوشه موقت انجام دهید و در / باز نکنید. برای بازیابی با دسترسی و مالکیت اصلی، با sudo و -p اجرا کنید:

sudo tar -xzpf site-backup.tar.gz -C /

مستثنا کردن فایل‌ها

tar -czvf site.tar.gz --exclude='*.log' --exclude='cache' --exclude='node_modules' /var/www/example.com
tar -czvf home.tar.gz --exclude-from=exclude.txt /home/user

الگوها را داخل کوتیشن بگذارید تا شل آن‌ها را باز نکند. فایل exclude.txt یک الگو در هر خط دارد. برای بکاپ وردپرس، پوشه کش و لاگ را مستثنا کنید و دیتابیس را جدا بگیرید؛ روش آن در بکاپ دیتابیس MySQL آمده است.

بکاپ با تاریخ در نام

tar -czvf /backup/site-$(date +%F).tar.gz -C /var/www example.com

عبارت $(date +%F) تاریخ به شکل 2026-10-11 می‌گذارد. این الگو برای اسکریپت‌های زمان‌بندی‌شده رایج است. برای حذف نسخه‌های قدیمی (بیش از 14 روز):

find /backup -name "site-*.tar.gz" -mtime +14 -delete

پیش از -delete همان دستور را بدون آن اجرا کنید و نتیجه را ببینید.

زمان‌بندی با کرون

0 2 * * * tar -czf /backup/site-$(date +\%F).tar.gz -C /var/www example.com

در crontab علامت % معنی ویژه دارد و باید با \ محافظت شود. روش نوشتن و آزمایش کرون در آموزش Cron Job آمده است. بعد از اجرا مطمئن شوید فایل ساخته شده و سالم است.

بکاپ روی سرور دیگر با SSH

بدون ساخت فایل میانی، آرشیو را مستقیم به سرور دیگر بفرستید:

tar -czf - -C /var/www example.com | ssh backup@203.0.113.30 "cat > /backup/site-$(date +%F).tar.gz"

آدرس و کاربر نمونه‌اند. علامت - یعنی خروجی به stdout برود. برای بازیابی:

ssh backup@203.0.113.30 "cat /backup/site-2026-10-11.tar.gz" | tar -xzf - -C /tmp/restore

برای ورود بدون رمز، کلید SSH لازم است؛ ساخت آن در آموزش SSH Key آمده است. برای بکاپ افزایشی و حجم‌های بزرگ، rsync بهتر است.

بررسی سلامت آرشیو

tar -tzf site-backup.tar.gz > /dev/null && echo OK
gzip -t site-backup.tar.gz
sha256sum site-backup.tar.gz

بکاپی که بازیابی آن آزمایش نشده، اطمینان‌آور نیست. گاهی یک بازیابی آزمایشی در پوشه موقت بزنید. هش (checksum) را کنار فایل نگه دارید تا بعد از انتقال، سالم بودن را بسنجید.

tar یا zip؟

tar دسترسی، مالکیت، لینک‌های نمادین و فایل‌های ویژه را حفظ می‌کند و برای سیستم‌های لینوکسی استاندارد است. zip برای تبادل با ویندوز مناسب‌تر است، ولی دسترسی‌های لینوکس را همیشه حفظ نمی‌کند:

zip -r site.zip example.com
unzip site.zip -d /tmp/restore

برای بکاپ سرور لینوکس از tar استفاده کنید.

خطاهای رایج

پیام یا نشانهعلت و راه حل
tar: Removing leading '/'پیام عادی است؛ برای مسیر نسبی -C بگذارید
tar: file changed as we read itفایل هنگام آرشیو تغییر کرد (مثل لاگ)؛ مستثنا کنید یا سرویس را متوقف کنید
Cannot open: Permission deniedدسترسی کافی نیست؛ با sudo اجرا کنید
gzip: stdin: not in gzip formatفایل gzip نیست؛ پسوند و نوع فشرده‌سازی را بررسی کنید
No space left on deviceدیسک مقصد پر است؛ df -h
بازیابی دسترسی‌ها را خراب کرد-p و sudo را فراموش کرده‌اید

سوالات متداول

فرق tar.gz و tgz چیست؟

هیچ؛ هر دو آرشیو tar فشرده با gzip هستند و فقط پسوند فرق دارد.

آیا tar فایل‌های بزرگ را هم پشتیبانی می‌کند؟

بله. نسخه‌های جدید محدودیت اندازه عملی ندارند. محدودیت از فایل‌سیستم مقصد است.

چطور فقط فایل‌های تغییریافته را آرشیو کنم؟

با --newer-mtime یا --listed-incremental برای بکاپ افزایشی. برای کار روزمره rsync ساده‌تر است.

آیا می‌توانم آرشیو را رمزگذاری کنم؟

خود tar رمزگذاری ندارد. آرشیو را با gpg --symmetric یا ابزار مشابه رمز کنید.

منابع

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *